منع خشونت علیه زنان از منظر قران و احادیث

مقدمه: نکتة اول، دین اسلام به منظور هدایت انسان، در شرایطی در سرزمین حجاز بر نبی گرامی اسلام(ص) نازل شد، که زنان به عنوان مظلوم ترین موجود زمینی، در چشم انداز انسان مرد آن زمان جلوه می نمود. مردان، تحمل شنیدن تولد یک دختر را در خانواده اش نداشتند و آن را لکه ننگ و عار میدانستند و در بسا موارد بعد از تولد یک دختر در یک فامیل آنرا زنده به گور می کردند، تا لکه ننگ داشتن دختر را نداشته باشند. اگر به این واقعیت تاریخی باور داشته باشیم، دیدگاه واقعی اسلام را نسبت به زنان درست تر در یافت می نمائیم، نه اینکه شرایط امروزی زنان را در نظر گرفته به داوری بنشینیم، که نوع افراط و گونه ای دیگری استثمار زنان به حساب می آید.
نکتة دوم، اینکه متاسفانه اکثر دانشمندان، افکار عمومی حتا در میان مسلمانان وقتی دیدگاه اسلام را به داوری می گیرند بدون اینکه زحمت مطالعه دیدگاه اسلام در منابع و متون اولیه و اصیل اسلامی را بکشند، اعمال مسلمان را ملاک و معیار داوری خویش قرار داده و حکم می کنند که اسلام در این خصوص این دید را دارد. در حالیکه با تاسف اعمال مسلمانان امروز در خیلی از مسایل از اسلام راستین بسیار فاصله گرفته است.
حال، در چنان شرایطی اجتماعی دین اسلام ظهور نمود و جایگاه زن را از حقیر ترین موجود زمینی به عنوان انسان ارتقاء داده و آنرا «کفو» و همطراز مرد قرارداد. این همطرازی بسیار زیبایی دارد، یعنی اینکه هر مردی الزاما کفو و همطراز هر زن به حساب نمی آید، بعضی مردان ممکن است کفو و شایستگی همسری با بعضی زنان را نداشته باشند و از اینجا می شود موقعیت زنان را در دیدگاه اسلام بخوبی فهمید.
معاشرت بازنان از نظر قران
از آنجائیکه پایه ای ادیان الهی، بر دفاع از مظلوم نهاده شده است، بصورت طبیعی زن در مکتب حیات بخش اسلام مورد حمایت ویژه قرار گرفته است، و لذا اصل اولی رفتار با زنان، از منظر اسلام معاشرت به نیکویی و رفتار عرف پسند است. این اصل (رفتار به نیکویی) به عنوان قاعده اولیه معاشرت با زنان، بنا نهاده شده است. حد اقد دوازده بار این قاعده کلی با الفاظ کوتاه و زیبا در قران بیان شده است که از جمله به آیات ذیل میتوان اشاره نمود:

1- ﴿وَعَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ﴾ با زنان به نیکویی رفتار نمایید. سورة النساء، آية 19.
2- ﴿فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ وَلاَ تُمْسِكُوهُنَّ ضِرَارًا لِتَعْتَدُوا وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ﴾ و هنگامی که زنان را طلاق دادید و به پایان عده خود نزدیک شدند، آنان را (با رجوع کردن) به طور شایسته و متعارف نگه دارید و یا (باترک رجوع) به نیکی و خوشی از آنها جدا شوید و آنان را برای آزار رساندن و زیان زدن نگه ندارید، تا آنان را مورد تعدی و ستم قرار دهید و کسانیکه چنین کند به خود ستم کرده است. سورة البقرة، آية 231.
3- فَإمْسَاكٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسَانٍ سورة البقرة، یا زندگی به معروف و شیاسته و یا جدایی به نیکویی آية 229.
4- ﴿فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ فَارِقُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ﴾ زندگی با شیوه شایسته و متعارف یا جدایی به شیوه متعارف و شایسته. سورة الطلاق، آية 2.
5- ﴿وَلَهُنَّ مِثْلُ الَّذِي عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ﴾ و برای زنان، حقوق شایسته ای بر عهده مردان است، مانند حقوقی که برای مردان بر عهده آنان است. سورة البقرة، آية 228.
این آیات عظیم الشان قرانی، اشاره به اصل اولیه رفتار و معاشرت با زنان را بسیار زیبا و در جملات کوتاه بیان کرده است، که با زنان به معروف و نکویی رفتار نمایید. و زیبایی آن در این است که این حسن رفتار را محدود نکرده است بلکه آنرا به عرف و پسند جامعه حواله نموده است، زیرا شرایط زمانی و مکانی ممکن است در اجتماعات بشری متفاوت باشد، بناء در هرجامعه اگر یک اقدام مخالف عرف تلقی شود رفتار با زنان با آن شیوه درست نیست، لذا برای این قاعده مصداق مشخص معرفی نشده است.
پس با توجه به این اصل اولیه، هیچگاه مردان حق خشونت علیه زنان را ندارند حتی اگر قصد طلاق و جدایی از زندگی مشترک را داشته باشند بازهم حق ندارند به آنان آزار و اذیت برسانند، بلکه یا باید مطابق عرف و شرع با هم زندگی نمایند و یا هم بگونه معروف و شایسته مطابق با شرع اسلام از هم دیگر جدا شوند و تمام حقوق واجبه آنان را نیز بپردازند.
اما آنچه را مسلمانان امروز در بعضی از جوامع انسانی انجام میدهند، یقینا مطابق به شریعت اسلام نیست و متاسفانه دنیا و باقی افراد جوامع انسانی اعمال بعضی مسلمانان نا آگاه را ملاک و معیار قرار میدهند برای معرفی دین اسلام و خیلی از مشکلات از همین جا ناشی شده است. بناء براین، با توجه به این اصل اولیه خشونت علیه زنان در اسلام ممنوع است و موارد خاص اگر در قرآن وارد شده است، در زبان نبی گرامی اسلام، به خوبی تفسیر شده است که در واقع با آن تفسیر که از پیشوایان دین رسیده است آن اقدامات مصادیق خشونت نیست بلکه وسیله ای است برای تجدید محبت.
منع خشونت علیه زنان در قرآن و کلام پیشوایان دینی
با توجه به اصل اولیه، آیات و روایات زیادی از نبی گرامی اسلام(ص) و پیشوایان مذهب شیعه در خصوص منع خشونت علیه زنان نیز نقل شده است که از باب نمونه به ذکر چند مورد بسنده می شود:
الف- قران کریم: والذین یؤذون المؤمنین و المؤمنات بغیر ما اکتسبوا فقد احتملوا بهتاناً و اثماً مبیناً. سوره احزاب آیه 58
وکسانی که مردان و زنان مومن را (با نسبت دادن) گناهی که نکرده اند آزار می دهند، قطعا تهمت و گناه آشکار را به گردن گرفته اند.
گرچند شأن نزول این آیه، در خصوص منع ایذای نبی گرامی اسلام وارد شده است، ولی لحن، تعلیل و تصریح آیه، به مومنین و مومنات به روشنی دلالت دارد به اینکه حد اقل خشونت که همان وارد کردن اتهام و نسبت دادن عمل ناروای که شخص مرتکب آن نشده است، ممنوع است تا چه رسد به خشونت فیزیکی. این آیه کریمه، ضمن اینکه به منع خشونت علیه زنان تصریح دارد، یک قاعده کلی گفتاری معاشرت را نیز تبیین می کند و آن اینکه انسان ها همواره در گفتار های خویش لحن دلپذیر داشته باشند و مبادا سخنان آنان موجب آزار و اذیت مرد و زن مومن گردد و در غیر آن گناه آشکاری را به گردن گرفته اند. وقتی سخنی که موجب رنجش روحی زن مومنه شود حرام و گناه باشد، به طریق اولی خشونت فزیکی حرام مسلٌم است.
ب- در سنت: در فرمایشات پیامبر(ص) نیز در مذمت و نکوهش خشونت علیه زنان جملات زیبای وجود دارد حضرت فرمود: «ایضرب احدکم المرأة ثم یظل معانقها. آیا زن را کتک میزنید، سپس میخواهید با او همآغوش باشید؟! 13- وسائل 14/119.
در ادبیات عرب، این جمله به استفهام توبیخی شهرت دارد؛ یعنی حضرت (ص) با بیان این جمله، مردانی را که سبب خشونت علیه زنان می گردند، توبیخ و نکوهش می فرماید، به اینکه مگر شرم نمی شوید زنانی را که کتک می زنید بعد با آنها هم آغوش می گردید؟!
در صحیح بخاری نیز از نبی نقل شده است که فرمود: فاستوصوا بالنساء خيراً. با زنان با مهربانی رفتار نمایید. البخاري: محمد بن إسماعيل/ صحيح البخاري – حديث رقم 5186. روشن است که رفتار توام با مهربانی، اصولا با خشونت سازگاری ندارد. وقتی مردان از طرف پیامبر اسلام(ص) مامور شده اند که با زنهای خود با شیوه مهربانی رفتار نمایند دیگر حق خشونت را ندارند.
در جمله دیگر از نبی گرامی اسلام(ص) نقل شده است که حضرت فرمود: فاتقوا الله في النساء فإنكم أخذتموهن بأمانة الله واستحللتم فروجهن بكلمة الله. در رفتار خود با زنان ترس خدا را داشته باشید، زیرا شما آنها را به عنوان امانت خداوند نگه داشته اید و با کلمات خداوند جسم آنها را برای خود حلال نموده اید.
القشيري: مسلم بن الحجاج/ صحيح مسلم – حديث رقم 1218.

در کلام دیگر از پیامبر اسلا چنین آمده است که: أكمل المؤمنين إيماناً أحسنهم خلقاً وخيارهم خيارهم لنسائهم. کامل ترین مومنین از نظر ایمان، کسانی اند که از نظر اخلاق نیکو باشند و برگزیده ترین تان کسانی اند که به زنان خود برگزیده باشند(مورد پسند زنان خود باشند).
البنا: أحمد عبد الرحمن/ الفتح الرباني لترتيب مسند الإمام أحمد بن حنبل ج16 ص236.
در فرمایش دیگر از نبی گرامی اسلام رسیده است که فرمود: أوصاني جبرئيل بالمرأة حتى ظننت أنه لا ينبغي طلاقها إلا من فاحشة مبينة . حضرت می فرماید که جبرئیل در ارتباط با زنان چنان سفارشی به من داشت، که گمان کردم طلاق زنان روا نباشد مگر اینکه مرتکب فاحشه ی آشکار گشته باشد.
الكليني: محمد بن يعقوب/ الكافي ج5 ص 512.

در جمله ی دیگر از پیامبر (ص) آمده است که: «من اذی مؤمناً فقد آذانی و من آذانی فقد آذی الله، و من آذی الله فهو ملعونٌ فی التوراة و الانجیل، والزبور و الفرقان. آنکه به مؤمنی آزار رساند، مرا آزار کرده است، و آنکه مرا آزار دهد، خدای مرا آزار داده است، و آنکه خدای را آزار داده در تورات و انجیل و زبور و قرآن، نفرین شده است.»
همه میدانیم که کلمه«مؤمناً» در فرمایش نبی گرامی اسلام، اسم جنس است شامل زن و مرد می شود اختصاص به مردان ندارد.
ورد في الحديث عن رسول الله أنه قال: «من كان له امرأة تؤذيه لم يقبل الله صلاتها ولا حسنة من عملها حتى تعينه وترضيه، وإن صامت الدهر، وقامت وأعتقت الرقاب، وأنفقت الأموال في سبيل الله، وكانت أول من ترد النار، ثم قال 2: وعلى الرجل مثل ذلك الوزر والعذاب إذا كان لها مؤذياً ظالماً. المجلسي: محمد باقر/ بحار الأنوار ج100 ص 246.
پیامبر (ص) فرمود: اگر مردی همسری داشته باشد که موجب آزار او گردد خداوند نماز و حسنه آن زن را مورد قبول خود قرار نمی دهد تا اینکه رضایت شوهر را بدست آورد، اگرچه تمام عمر خود را به روزه داری سپری نماید، وشب ها را به زنده نگه داشتن سپری کرده باشد و موجب آزادی بندگان شده باشد و دارایی و اموال خود را در راه خدا انفاق کرده باشد و چنین زنی اولین کسی است که داخل جهنم می شود. بر مردی که موجب آزار خانم اش گردد نیز مانند همین گناه و بال است.
در این حدیث شریف اول زنی که موجب آزار شوهرش شده است نکوهش شده است و در ذیل حدیث آمده است که اگر مردی موجب آزار خانمش گردد عین عقوبت را دارد.
نتیجه: اصل اولیه بصورت کلی در رفتار مردان با زنان در دین مبین اسلام، محبت، معاشرت به نیکویی، مدارا و احسان است و خشونت علیه زنان در اسلام جواز ندارد. مسلمانانی که اقدام به خشونت علیه زنان می نمایند، مجوز شرعی نداشته بلکه یک اقدام خود سرانه و ستم گرایانه است که مورد نکوهش اسلام قرار دارد. این افراد بی توجه به مبانی دینی ضمن اینکه خود مستحق گناه و عقوبت می باشند سبب شده اند که موجبات سوء ظن به مکتب حیات بخش اسلام را نیز برای کسانی که مطالعات ژرف و عمیق از اسلام ندارند فراهم سازند.

نه به خشونت...